v-7.jpg
Lezingen: Handelingen 15:1-2,22-29; Johannes 14:23-29
Maria Tenhemelopneming

In het vertrouwen dat het goed komt, ga ik op reis. Of liever gezegd: op vakantie. Want op reis gaan, is niet hetzelfde als op vakantie gaan. Ik ben nog niet toe aan een cruise, waar alles, mijn natje en droogje, ja alles voor mij geregeld is, maar toch: mijn vakantie is betrekkelijk zorgeloos als ik mezelf vergelijk met al die anderen die echt op reis gaan. Of degenen die op reis móeten gaan, zich gedwongen voelen een reis te ondernemen voor een beter leven. Een heel ander verhaal dan mijn vakantiereis. En wat neem ik mee? Tja, veel te veel... Het ligt al vol onder de hoedenplank en er moet toch nog het een en ander op de achterbank mee. Maar mijn vertrouwen neem ik ook mee. Dat kan er nog wel bij. Geen blind vertrouwen, maar wel vertrouwen. Zeker voor de mensen die in vroeger tijden op reis gingen was het van belang, om in dat goede maar ook reële vertrouwen, op weg te gaan, want er loerden heel wat gevaren op de weg. Laten we op een tijdreis gaan. Ik stel me voor dat ik te paard over modderige wegen ga. Af en toe een dorp passerend, ontvang ik vriendelijkheid, argwaan, vijandigheid of onverschilligheid, afhankelijk van wie mij tegemoet treedt en hoe hij of zij in het leven staat. En op sommige momenten voel ik in de zak van mijn mantel aan deze reisgenoot, deze icoon.

ikoonmariaDit is een bronzen icoon en zij is zo'n 150 of 200 jaar oud, gemaakt in Rusland. De iconen die de mensen in huis of in de kerk zagen, wilden ze ook graag dichtbij zich dragen, zeker als ze op reis gingen. Daar kan ik me wel iets bij voorstellen: ik heb zelf zo'n klein blauw scapuliertje van Maria in mijn portemonnee. En, meer aardser: hoeveel van jullie hebben in de portemonnee de fotootjes van hun kinderen of kleinkinderen, die ze dichtbij zich willen dragen? Wat van waarde is, dragen we graag dichtbij ons. Speciaal voor op reis werden in Rusland bronzen of messing iconen gemaakt. Soms heel klein, soms wat groter, opvouwbaar in drie of meer delen en gemaakt van materiaal dat tegen een stootje kan. De afbeeldingen op veel van die metalen iconen werden door het vele tasten en wrijven afgevlakt en daardoor minder zichtbaar. Dat valt bij deze icoon wel mee. Toen ik 200 jaar geleden in Rusland te paard op reis ging, had ik dit in mijn mantel, of als ik hem wat te zwaar vond worden, in mijn tas: deze Maria-icoon, de Kazanskaja, de icoon van de Moeder Gods van Kazan, waarover vele legendes de ronde doen. Maria zien we hier omringd door heiligen en bovenaan is de Deësis afgebeeld. De tronende Christus staat bovenaan en hij wordt geflankeerd door Johannes de Doper en Maria en door de aartsengelen. Johannes en Maria staan in voorspreekhouding, zij smeken, zij doen een goed woordje voor de mensheid bij Hem en dus ook een goed woordje voor mij.

In het midden staat de Moeder Gods. Ze lijkt op andere veel voorkomende iconen, de zogenaamde Hodegretia-iconen. Op die Maria-iconen zie je dat Maria naar Jezus wijst, de komende Messias. Op deze icoon is haar wijzende hand niet afgebeeld, maar ze heeft haar hoofd wel naar Hem toegenegen. Jezus is frontaal afgebeeld en zegent ons. Voel ik mij verbonden met deze Maria?

Ik denk terug aan de eerste lezing uit Openbaring van vandaag waarin dat ingewikkelde verhaal van de vrouw in barensweeën wordt verteld, die wordt aangevallen door een zevenkoppige draak, die het op het kind voorzien heeft. De associatie met het moederschap van Maria ligt voor de hand en ook de strijd tussen Goed (de vrouw, Jeruzalem) en Kwaad (de draak, Babylon). De heerschappij van de Gezalfde zal overwinnen. God beschermt de vrouw en het Verbond tussen God en mens blijft in stand. Een mythisch verhaal. Een mieters verhaal en ook wezenlijk, maar ik voel nog niet echt de warmte van Maria.

Die warmte voel ik beter in de evangelielezing van vandaag: twee vriendinnen, Maria en Elisabeth, ontmoeten elkaar en weten zich met elkaar verbonden in hun zwangerschap. Zij ervaren hun zwangerschap als een geschenk van God. Heel wat anders als die briefschrijver in de krant die vond dat je geen kind 'kreeg', maar 'maakte'. Met instemming heb ik daarop andere briefschrijvers gelezen die daartegen protesteerden: een kind is nog steeds een geschenk. Er wordt in dit verhaal vooruitgekeken naar de rol van de zonen van Elisabeth en Maria en hier wordt het Verbond tussen God en mens als een intiem gebeuren gevoeld. De feministische theologe Catherine Halkes zegt precies wat we eigenlijk ook in Openbaring terugvinden; ze schrijft: ‘Als Maria haar nicht Elisabeth bezoekt, raakt ze niet in vervoering omdat ze zwanger is, maar verheerlijkt ze Gods bevrijdend handelen precies omdat ze zélf het bevrijde Israël is: de vernederden worden opgeheven'. Halkes ageerde sterk op het machtsmisbruik van de kerk en op de al te sterke fixatie op de rol van de vrouw in het moederschap. Maria is in haar ogen niet bedeesd en passief, maar vrij en actief in haar jawoord. Ze is een autonome, zelfstandige persoon, die in gelovige ontvankelijkheid openstaat voor heil van Gods wege. Hier voel ik de warmte en menselijkheid van Maria wel degelijk.

Ik ben nog bezig met mijn tijdreis. Op mijn paard gezeten voel ik in mijn mantel de bronzen Kazanskaja-icoon. Ik haal haar uit mijn zak en kijk naar haar. Ik aanbid niet de afbeelding, maar vertrouw me toe aan de persoon die daarin zichtbaar is. Het mysterie dat daarin zichtbaar is. De eeuwigheid kijkt naar mij. Ik denk aan het feest van Maria Tenhemelopneming, dat zichtbaar maakt, net als het Paasfeest, dat het met de dood niet eindigt. Met Maria's ontvankelijkheid voor het geloof, weet ik dat niet de machthebbers, maar de vernederden het laatste woord hebben. Of ik nu op mijn paard zit of nu met de auto ben, een bronzen icoon in mijn mantel, of een scapuliertje in mijn portemonnee voel, hoeveel gevaren er ook op mijn weg komen, ik weet: ik reis niet alleen en Maria bidt met me mee. De hemel bewaar me.

De Ontmoetingskerk   Meijhorst 7033  •  6537 EP  Nijmegen   024-344 14 46  ( secretariaat )